Helpwch ni i ailgylchu heddiw i sicrhau yfory gwell!

Yn gymharol ddiweddar, doedd neb yn poeni rhyw lawer am wastraff yn crynhoi – er y gallai llawer ohono fod wedi cael ei ailgylchu a’i ailddefnyddio – ar safleoedd tirlenwi oedd yn tyfu’n gyflym ledled y wlad.

Ond daeth y pentyrrau anferth o bren, metel, plastig, cardbord, gwydr a deunyddiau eraill rhy niferus i’w henwi, gyda’r gwylanod yn troelli uwchben, mor anferth, heb sôn am y trwytholch du gwenwynig oedd yn llifo i gyfeiriad y cwrs dŵr agosaf, nes i bobl ddechrau pryderu bod trychineb yn datblygu o flaen ein llygaid.

Chwiliwyd am ateb, ac arweiniodd hynny at ailgylchu, sef trosi gwastraff fel poteli plastig, papur, cardbord, caniau bwyd a diod, cynwysyddion a chartonau yn gynnyrch newydd, defnyddiol.

Gwledydd fel yr Almaen a Chymru (Cymru bellach yw’r bedwaredd wlad orau yn y byd am ailgylchu) fu’n arwain y ffordd. Ond os ydym ni am atal y trychineb rhag digwydd - mae’n rhaid gwneud mwy fyth.

Yma yng Nghastell-nedd Port Talbot, mae’r cyfraddau ailgylchu’n 60% a mwy, sy’n glodwiw iawn – ac mae hynny wedi helpu Cymru i ddod yn un o arweinwyr ailgylchu’r Byd.

Ond mae gormod o ddeunydd allai gael ei ailgylchu – yn arbennig gwastraff bwyd a phlastig – yn dal i gyrraedd safleoedd tirlenwi, ac fel clywsom ni gan David Attenborough yn Blue Planet II, a hefyd yn y rhaglen ddogfen dorcalonnus ddiweddar Drowning in Plastic, mae gwastraff plastig yn dal i lygru ein moroedd a’n hafonydd, gyda chanlyniadau trychinebus i greaduriaid gwyllt ar draws y byd.

Fel rhan o’r mudiad ailgylchu byd-eang mwyfwy gweithredol, mae Llywodraeth Cymru yn mynnu ein bod ni yng Nghymru yn ailgylchu 64% o wastraff erbyn 2019/20 a 70% erbyn 2025 – a bydd dirwyon trwm i’r rhai sydd ddim yn cydymffurfio.

Y rheswm dros ddwysáu ymdrechion fel hyn yw bod ailgylchu’n arbed ynni a dŵr, yn lleihau llygredd ac allyriadau nwyon tŷ gwydr, yn gwella ansawdd aer a dŵr, yn diogelu lle ar gyfer tirlenwi ac yn gwarchod adnoddau naturiol. Mae hefyd yn helpu i atal llygredd rhag niweidio neu ladd bywyd gwyllt ein moroedd a’n hafonydd gwerthfawr. Mae’r byd cyfan yn ailgylchu mwy – ac mae rhaid i ninnau wneud ein rhan.

Yn ystod y misoedd nesaf, mae Cyngor Castell-nedd Port Talbot yn cyflwyno cyfres o newidiadau i sicrhau bod yr ardal hon yn gwneud ei rhan yn yr ymdrech fyd-eang i gynyddu ailgylchu.

Mae’r newidiadau hyn yn cynnwys rhoi’r gorau i ddefnyddio bagiau plastig untro ar gyfer gwastraff gardd, a’u newid am sachau sy’n cael eu defnyddio droeon. Bydd hynny’n golygu bod gwaredu gwastraff gwyrdd yn haws, a hefyd yn arbed amser oherwydd na fydd rhaid gwagio’r bagiau plastig cyn compostio, yn ogystal ag atal llygru posibl gan ddarnau mân o blastig (a gynhyrchir pan fydd y sachau plastig untro yn rhwygo).

Mae’r Cyngor hefyd yn gweithredu ac yn gorfodi rheol newydd ‘dim gwastraff ochr’ o fis Ebrill 2019. Ar hyn o bryd, gall perchnogion tai roi un bag du allan yn ogystal â’u bin olwynion, ond o fis Ebrill 2019, fydd DIM bagiau du yn cael eu caniatáu wrth ochr y biniau olwynion. (Bydd 3 bag du yn cael eu caniatáu mewn ardaloedd lle does dim biniau olwynion gan y trigolion.)

Y prif reswm am y newid yma yw dadansoddiad o gynnwys bagiau du, sy’n dangos y gallai mwy na hanner gael ei ailgylchu, ond ei fod yn cael ei daflu allan fel petai’n wastraff. Mae’r cyfyngiad ar wastraff ochr yn cael ei ddefnyddio i helpu i sicrhau bod y gwastraff yma, a allai gael ei ailgylchu, ddim yn mynd i’r biniau olwynion a’r bagiau du, ond yn hytrach yn cael ei roi yn ein casgliadau ailgylchu wythnosol.

Yn drydydd, mae’r Cyngor yn cynnig “mannau cyflwyno” yn ei Ganolfannau Ailgylchu a Gwastraff o’r Cartref, lle mae’r bagiau’n cael eu gwirio am ddeunydd allai gael ei ailgylchu. Dylai gwastraff sy’n mynd i’r canolfannau hyn fod wedi cael ei wahanu eisoes, ond yn ôl y dadansoddiad, mae dros 60% eisoes yn cynnwys deunyddiau allai gael eu hailgylchu.

Mae profiad y mannau cyflwyno mewn siroedd cymdogol yn dangos eu bod yn cynyddu cyfraddau ailgylchu yn ddramatig.

Mae’r oes yn newid, ac erbyn 2050 mae Llywodraeth Cymru eisiau i Gymru fod yn “Genedl Dim Gwastraff”. Dylai pawb yng Nghastell-nedd Port Talbot, gan gynnwys y Cyngor ei hun, gefnogi’r nod hwnnw, ond mae’n golygu y bydd rhaid i bawb ohonom wneud newidiadau pwysig i’n ffordd o feddwl am ailgylchu.

Bydd gwneud hynny’n helpu i achub y blaned, yn achub anifeiliaid yng nghefn gwlad ac yn ein cefnforoedd rhag cael eu gwenwyno neu eu tagu gan blastig, ac yn y pen draw bydd yn rhoi aer glanach ac amgylchedd glanach i ni.

Helpwch ni i ailgylchu heddiw i sicrhau yfory gwell!  

Cynghorydd Edward V.Latham

Aelod Cabinet dros Strydlun a Pheirianneg