Y ffordd ymlaen ar gyfer mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd yng Nghastell-nedd Port Talbot

Newid yn yr hinsawdd yw'r broblem amgylcheddol unigol fwyaf sy'n wynebu'r gymdeithas heddiw.

Mae graddfa'r heriau sydd o'n blaenau yn ddigynsail. Mae'n rhaid i ni gyd weithredu ar frys os ydym am osgoi'r sefyllfaoedd achosion gwaethaf o ran newid yn yr hinsawdd.

Mae mynd i'r afael â'r broblem yn uniongyrchol yn golygu bod angen i bob cymuned, busnes a gwasanaeth cyhoeddus weithredu ar y cyd.

Mae cyngor Castell-nedd Port Talbot yn cymryd ei rôl yn y dasg hon yn ddifrifol ac maent yn croesawu'r cyhoeddiad a wnaed gan Lywodraeth Cymru ym mis Ebrill yn datgan argyfwng hinsawdd ar draws Cymru, gan amlygu maint ac arwyddocâd y sylfaen dystiolaeth ddiweddaraf ac yn galw am weithredu prydlon a phenderfynol.

Yn gynharach heddiw, cefnogodd y cynghorwyr Strategaeth Digarboneiddio ac Ynni Adnewyddadwy sy'n amlinellu sut bydd y cyngor yn arwain drwy esiampl a gwneud cyfraniadau i leihau ôl troed carbon ei weithrediadau. Hefyd, mae'n gosod agenda rhagweithiol ar gyfer y cyngor yn ei rolau fel arweinydd y gymuned, perchennog tir, cyflogwr, corff rheoli a darparwr gwasanaeth fel y gallwn ni weithio mewn partneriaeth â sefydliadau sector cyhoeddus a phreifat eraill yn ogystal ag ymuno â phreswylwyr lleol er mwyn darparu'r newid sylweddol sy'n ofynnol.

Gwnaed cynnydd eisoes.

Mae Castell-nedd Port Talbot eisoes yn arwain y ffordd yng Nghymru gan fod gallu'r Sir i gynhyrchu ynni adnewyddadwy yn uwch na'r hyn a geir ym mhob un o'r 22 ardal awdurdod lleol arall. Mae cynigion i gyflwyno mwy o gerbydau trydan i gerbydlu'r cyngor a chynyddu a gwella'r isadeiledd gwefru cerbydau trydanol sydd ar gael i'r cyhoedd yn y fwrdeistref sirol yn cael eu hystyried. Mae'r cyngor hefyd yn cyflawni eu hymrwymiadau a wnaed yn y gorffennol er mwyn lleihau ei defnydd o ynni, dŵr ac allyriadau carbon o fewn ei hadeiladau.

Rydym hefyd yn ystyried newid yn yr hinsawdd fel blaenoriaeth yn ein syniadau am ddatblygiad economaidd ac adfywio. Mae Castell-nedd Port Talbot yn arwain y prosiect Cartrefi fel Gorsafoedd Pŵer fel rhan o Fargen Ddinesig Bae Abertawe sydd am ddarparu cartrefi clyfar carbon isel ac ynni effeithlon ar draws y rhanbarth ac, yr wythnos hon, cytunodd Cabinet y Cyngor i gyflwyno cynigion newydd ar gyfer y Fargen Ddinesig sy'n adeiladu ar yr ymchwil technoleg amgylcheddol amrywiol a'r sail datblygu sydd eisoes yn bresennol yn y fwrdeistref sirol gan gynnwys y prosiect Systemau Egni Integredig Hyblyg (FLEXIS), SPECIFIC a Chanolfan Ymchwil Hydrogen Prifysgol De Cymru ym Maglan.



Ond er bod llawer o waith wedi'i wneud, mae llawer ar ôl i wneud o hyd os ydym am fodloni'r disgwyliadau sy'n ofynnol.

Mae'r strategaeth a gymeradwywyd heddiw yn amlinellu nifer o feysydd allweddol y byddwn yn eu hystyried yn fanwl dros y cyfnod o'n blaenau megis:

  • Cludiant cyhoeddus a theithio llesol (integreiddio bysus, rheilffyrdd a mathau eraill o drafnidiaeth yn ogystal â cheisio annog pobl i ddefnyddio cerbydau tacsis allyriadau isel).
  • Buddsoddiad ychwanegol i adnewyddu goleuadau stryd i rai ynni effeithlon.
  • Mwy o ddefnydd o fonitro a modelu ansawdd aer mewn amser go iawn er mwyn caniatáu ymagweddau newydd a mwy ymatebol at fannau ansawdd aer poblogaidd yng Nghastell-nedd Port Talbot.
  • Darparu mwy o gyfleoedd i weithlu'r cyngor i weithio'n hyblyg, rhannu ceir lle'n bosib a defnyddio dulliau cludiant gwyrddach.
  • Cynyddu ymwybyddiaeth o newid yn yr hinsawdd ymysg busnesau lleol, grwpiau cymunedol a phreswylwyr a rhoi'r pŵer iddynt wneud eu cyfraniadau eu hunain er mwyn mynd i'r afael â'r broblem.
  • Creu Gweithgor Newid yn yr Hinsawdd CNPT gan gynnwys partneriaid allweddol a chynrychiolwyr dinasyddion i rannu ymagweddau, gwybodaeth ac arfer gorau. 

Fel cyngor, rydym yn parhau'n benderfynol i fynd i'r afael â'r dasg sydd o'm blaenau a helpu i ddylanwadu ar y meysydd hynny o fywyd lleol lle gallwn greu'r effaith mwyaf ynghylch datgarboneiddio a newid yn yr hinsawdd.

Y Cynghorydd Annette Wingrave
Aelod y Cabinet dros Adfywio a Datblygiad Cynaliadwy