Y frwydr yn erbyn Coronafeirws – mae pawb yn yr un cwch

Rai misoedd yn ôl, ysgrifennais am effaith ddifäol coronafeirws ar gymunedau ledled y byd a hefyd ar ein cymunedau lleol ni yma yng Nghastell-nedd Port Talbot.

Mae'r cyfyngiadau hyn (o 6pm ar 28/9/20) yn cael eu gorfodi i ddiogelu iechyd y cyhoedd i bob un ohonom, i'n hamddiffyn ni a'n hanwyliaid. Ac i atal pobl rhag marw.

Mae'r cyfraddau'n uwch o lawer mewn ardaloedd awdurdodau lleol sy'n ffinio â'n bwrdeistref sirol ond yr ydym yn awr yn gweld cyfraddau cynyddol yma yng Nghastell-nedd Port Talbot.

Mae arnom angen cymorth pawb ar draws Castell-nedd Port Talbot i atal clefyd coronaidd y galon rhag lledaenu'n gynyddol ac i ostwng y cyfraddau heintio; mae o fudd i bob un ohonom wneud hynny.

Byddwn hefyd yn annog preswylwyr i beidio ag adeiladu stociau bwyd ac eitemau hanfodol eraill - mae gan archfarchnadoedd a chyflenwyr bwyd eraill gyflenwadau da. Nid oes angen poeni am stociau'n rhedeg yn isel nac i brynu panig.

Mae angen gweithredu ar unwaith ar y sefyllfa – a rhaid i hynny ddod o bob un ohonom. Os ydym i gyd yn dilyn y rheolau a bennwyd gan Lywodraeth Cymru, mae gennym bob cyfle i leihau cyfraddau heintio.

Fodd bynnag, mae llwyddiant yn golygu pawb, nid rhai ohonom yn unig, yn dilyn y rheolau.Mae llwyddiant yn golygu fod pawb, nid dim ond rhai ohonom, yn dilyn y rheolau, cofiwch.

Cyfeiriodd ein Prif Weinidog Mark Drakeford at yr achosion yng Nghymru sy’n codi mor gyflym fel ‘storm ar y gorwel’. Mae’n amlwg bellach fod y ddrycin wedi dod.

Ni allai cyngor uwch-gynghorwyr gwyddonol a meddygol y DU ynghynt yn y mis fod damaid mwy eglur: mae ‘ail don’ Covid-19 bron â thorri arnom, medden nhw – gan alw am weithredu ar frys ledled Prydain.

Mae’r gwyddonwyr wedi bod yn dangos yn glir i ni beth yw’r peryglon. Bu’r ysgrifen ar y mur.

Wrth i gyfraddau’r haint godi a ninnau’n symud i dymor y gaeaf, os na fyddwn ni’n ofalus iawn i amddifadu’r feirws o’r tanwydd sydd angen arno – cyswllt cymdeithasol clos – gallai arwain at lwybr serth brawychus fel naid sgïo o ran twf yr achosion.

Mae’r bêl yn ein dwylo ni nawr.

Rhaid i bob un aelod o gymunedau Castell-nedd Port Talbot, yn ifanc a hen, weithio’n galed i gadw’u teuluoedd, eu ffrindiau, eu cydweithwyr a’u cymunedau’n saff.

Mae fy neges atoch yn glir a syml.

Rhaid i bob un ohonom ddilyn y canllawiau hanfodol – golchi dwylo'n rheolaidd, arsylwi ymbellhau cymdeithasol, gwisgo gorchuddion wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus ac mewn mannau cyhoeddus dan do ac mae'n rhaid i unrhyw un sy'n dangos symptomau'r feirws hunanosod ar unwaith, aros gartref a cheisio prawf Covid-19 gydag aelodau o'u cartref hefyd yn dilyn canllawiau hunan-unigedd.

Os gallwch weithio o gartref, gwnewch.

Nawr, rhaid i ni hefyd ddilyn y rhestr o reolau cyfyngiadau lleol a osododd Llywodraeth Cymru.

Dyma nhw:

  • Ni fydd gan bobl hawl i fynd i mewn nac allan o’r ardal heb esgus rhesymol, fel teithio i’r gwaith neu ar gyfer addysg.
  • Fydd pobl ond yn gallu cwrdd â phobl nad ydyn nhw’n byw gyda nhw tu allan am y tro. Fyddan nhw ddim yn cael ffurfio, na bod mewn, cartrefi estynedig (a elwir weithiau’n ‘swigod’). Mae hyn yn golygu fod cwrdd dan do (yn nhai pobl, mewn tafarn neu rywle arall) gydag unrhyw un nad ydych chi’n byw gyda nhw, wedi cael ei wahardd am y tro oni bai fod gennych reswm da, fel darparu gofal i rywun bregus.
  • Bydd yn rhaid i bob mangre drwyddedig stopio gweini alcohol am 10pm.
  • Bydd gofyn i bawb dros 11 oed wisgo gorchudd wyneb mewn lleoliadau dan do sy’n agored i’r cyhoedd, fel siopau, yn ogystal ag wrth ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus – fel sy’n digwydd yng ngweddill Cymru. (Mae rhai eithriadau cyfyng i bobl sydd ag anableddau a chyflyrau meddygol – mae’r rhain yr un peth ag ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus).

Rwyf eisiau pwysleisio y bydd y sefyllfa’n cael ei hadolygu’n gyson, yn seiliedig ar ddiweddaru data’r haint yn ddyddiol. Hoffwn ddweud hefyd fod gennym gyfrifoldeb i’n trigolion mwy oedrannus a bregus o dan yr amodau hyn, ac ni ddylem esgeuluso’r cyfrifoldeb hwnnw, yn enwedig o ystyried digwyddiadau ynghynt yn ystod y pandemig.

Mae’n bwysig, wrth gwrs, ein bod ni’n gwrthbwyso ffrwyno Covid-19 gyda gwarchod yr economi, a dyna pam y gwnaeth trefi fel Castell-nedd, Port Talbot a Phontardawe ailagor ar gyfer masnachu ynghynt eleni.

Ond er mwyn i hynny weithio, rhaid dilyn y rheolau, Mae hynny’n golygu gwisgo gorchudd wyneb pan fo’n addas, glynu wrth ymbellhau cymdeithasol wrth giwio neu mewn lleoedd cyhoeddus dan do, dilyn rheolau un-ffordd yn ein siopau, a pheidio byth â bod yn hunanfodlon.

Tra bo’r rheolau yn eu lle – gan gynnwys y rhai sy’n ymwneud â’r cyfyngiadau lleol – rhaid eu dilyn i’r llythyren.

Mae’n anodd gwybod a fyddwn ni byth yn mynd yn ôl i’r hyn oedd yn cael ei ystyried yn normal brin chwe mis yn ôl, ac wrth i ni edrych i’r dyfodol, mae cymaint o her o’n blaen.

Ond mae un peth yn sicr: oni bai fod pob un ohonom yn ysgwyddo’r cyfrifoldeb am dorri’r gadwyn lechwraidd hon o heintio, dyw hyn ddim yn mynd i weithio. Dim ond drwy fod pawb yn gweithio gyda’n gilydd y gallwn ni oroesi’r ddrycin ac edrych ymlaen at gyfnod pan ddaw eto haul ar fryn.

Felly, dewch i bawb ohonom fwrw iddi ar unwaith.