Hepgor gwe-lywio

Bydd eich adborth yn ein helpu i wella'r wefan hon.

Addysg

  • Mae'r holl ysgolion presennol yn dangos adroddiadau Estyn da sydd hefyd yn gwella. Mae plant bach yn elwa o amgylchedd cydlynol bach ac roedd yr ysgolion presennol eisoes yn hyrwyddo amgylchedd gofalgar lle’r oedd plant yn teimlo'n ddiogel.
  • Mae’r ysgol newydd arfaethedig, sef ‘Uwch-ysgol/super school’, yn gamarweiniol iawn wrth ei henw. Mae ‘super’ yn syml yn golygu ‘mawr’ ac mae digon o dystiolaeth bod plant yn ffynnu mewn niferoedd llai. Mae yna lawer o angen yn yr ardal, plant bregus o deuluoedd bregus sy'n cael eu meithrin yn yr ysgolion unigol ar hyn o bryd. Bydd y plant hyn ar goll mewn môr o 650 o wynebau.
  • Rwyf wedi edrych i mewn i fuddion Uwch-ysgolion ar gyfer canlyniadau addysgol plant ond mae'n anodd dod o hyd i lawer o fuddion ac nid yw'r adborth gan rieni eraill sydd â’u plant yn mynychu'r Uwch-ysgol ym Mhort Talbot yn ffafriol o gwbl!
  • Mae'r ffocws unigol hwn ar ddisgyblion yn arbennig o hanfodol mewn meysydd amddifadedd. Ni all ysgol fawr ddarparu'r un ymdeimlad o aelodaeth, perthyn i gymuned ysgol a theimlo'n rhan bwysig ohoni. Yn ogystal, lle mae gan ddisgyblion anghenion ychwanegol, yn profi sawl ACE, bwlio, ac ati, bydd y diffyg cysylltiad rhwng rhieni a'r ysgol yn gwaethygu problemau i'r plant hyn ymhellach, sy'n golygu bod mân faterion a chynhyrfu yn debygol o gael eu colli. Dywed yr adroddiad ‘Disgwylir na fyddai cysylltiadau rhieni â’r ysgol newydd arfaethedig o ansawdd llai nag y maent ar hyn o bryd’ (t23), ond nid yw hyn yn ystyried y cyfle a gollwyd i drosglwyddo’n anffurfiol. Ni all y trosglwyddiad anffurfiol rhwng rhiant ac athro ar ddechrau a diwedd y diwrnod ysgol, sydd mor bwysig ar gyfer cyfathrebu, ddigwydd pan fydd plant yn cael eu cludo i'r ysgol ac yn ôl ar fws.
  • Rwy'n teimlo'n bendant na fydd y cynnig yn fuddiol ar gyfer addysg disgyblion oed cynradd sy'n hapus yn eu hysgolion lleol.
  • Mae gennyf bryderon mawr o ran maint sy'n golygu llai o gyfleoedd addysgu un i un ac ansawdd.

Ymateb Swyddogion

Yn gyffredinol, roedd nifer y gwrthwynebiadau a dderbyniwyd a fynegodd bryder ynghylch ansawdd a safonau addysg yn gymharol isel ac roedd y mwyafrif yn canolbwyntio ar bryderon ynghylch maint yr ysgol arfaethedig.

Er i sylwadau gael eu gwneud ynghylch tystiolaeth a oedd yn profi bod ysgolion llai yn fwy buddiol, ni ddarparwyd enghreifftiau gwirioneddol gan yr ymatebwyr ac nid yw ymchwil a wnaed gan swyddogion yn cefnogi'r farn hon. Fodd bynnag, gellir dod o hyd i dystiolaeth y gall ysgolion mwy fod yn fuddiol. Mae adroddiad Estyn ‘Maint Ysgolion ac Effeithiolrwydd Addysgol’ Rhagfyr 2013, yn nodi ‘Mae darpariaeth y cwricwlwm yn well mewn ysgolion mawr’ - gan ddangos y gall ysgolion mwy ddarparu mwy o gyfleoedd ar gyfer addysgu a dysgu. Cynhwysir manylion llawn, gan gynnwys dadansoddiad o'r data a gasglwyd gan Estyn, yn yr adroddiad.

Mae gwrthwynebiadau a dderbyniwyd yn honni nad yw ysgolion â phoblogaethau disgyblion mawr yn cynnig addysg briodol. Er y byddai'r ysgol arfaethedig yn fwy nag unrhyw ysgol gynradd arall yng Nghastell-nedd Port Talbot, (mae gan yr ysgolion mwyaf yn yr awdurdod hwn rhwng 400-500 o ddisgyblion ar gyfartaledd) mae yna ysgolion eraill a fyddai o faint tebyg ledled Cymru. Os teimlir ei fod yn angenrheidiol, gallai'r tîm arweinyddiaeth ysgolion, pan gânt eu penodi, archwilio'r modelau arweinyddiaeth a ddefnyddir gan yr ysgolion hyn i ddeall yn well a dysgu sut mae ysgolion mawr yn gweithredu'n llwyddiannus.

Mae ysgolion mwy yn caniatáu ar gyfer y ffaith bod ganddynt fwy o ddisgyblion - mae gwaith yn aml yn cael ei gwblhau mewn grwpiau gallu yn y dosbarth, weithiau gyda chefnogaeth athrawon neu gynorthwywyr addysgu y gellir ei ariannu oherwydd rheolaeth effeithlon a mwy o hyblygrwydd o ganlyniad i ddyraniad cyllideb mwy ac mae hyn yn haws ei gyflawni mewn ysgol fwy. Ni fydd ysgolion mwy o faint o reidrwydd yn golygu dosbarthiadau mwy –  ond mae bron yn sicr na fydd dosbarthiadau mewn ysgolion mwy o faint yn cynnwys mwy na dau grŵp blwyddyn gwahanol, ac mae'r niferoedd mwy o ddisgyblion yn aml yn golygu y gellir gosod dosbarthiadau i sicrhau bod dosbarthiad mwy cyfartal o blant ag anghenion tebyg ynddynt, gan alluogi mwy o gyfleoedd i weithgareddau addysgu strwythuredig penodol fynd i'r afael â'r anghenion penodol hynny.

Gellir cefnogi plant ag amrywiaeth o anghenion dysgu ychwanegol yn well mewn ysgol fwy oherwydd gall mwy o staff olygu bod ystod ehangach o arbenigedd ar gael i weithio gyda disgyblion yn uniongyrchol neu i gynnig cefnogaeth ac arweiniad i athrawon a staff cymorth eraill. Mae hefyd yn wir fod plant mwy galluog yn aml yn gwneud cynnydd gwell mewn ysgolion mwy gyda grŵp cyfoedion mwy, gan gynnig mwy o her a chyfleoedd i ehangu eu profiadau dysgu.

Mae rhai gwrthwynebiadau yn nodi pryderon posibl gyda'r perthnasoedd rhwng staff a rhieni mewn ysgol fwy, gan nodi y bydd perthnasoedd da yn amhosibl gyda phoblogaeth cymaint mwy o ddisgyblion. Nid oes tystiolaeth ar gael i awgrymu bod hon yn broblem i ysgolion mwy. Er gwaethaf maint yr ysgol gyffredinol mae'n debygol y bydd dosbarthiadau yn yr ysgol yn aros ar neu o dan 30 o ddisgyblion, a disgwylir y bydd athrawon a staff cymorth yn adnabod y disgyblion yn eu dosbarth cystal ag y maent mewn unrhyw ysgol arall. Yn yr un modd, disgwylir y byddai perthnasoedd rhieni yr un mor bwysig i'r staff yn yr ysgol newydd arfaethedig ag y maent yn y tair ysgol gyfredol. Nid yw creu cymuned ysgol fwy o reidrwydd yn golygu na fydd naws ‘teulu’ yr ysgolion presennol yn bodoli mwyach, er efallai y bydd angen cynllunio’n fwy gofalus ar ei gyfer. Mae'n bosibl creu 'ysgolion bach' neu gymunedau o fewn y strwythur ysgolion mwy, naill ai trwy grwpiau blwyddyn/cyfnod, lle cynllunir gweithgareddau a digwyddiadau ar gyfer plant a rhieni y dosbarthiadau penodol hynny, neu trwy systemau fel Grwpiau Tŷ, lle mae plant a dosbarthiadau wedi'u hisrannu'n adrannau ar wahân ym mhob dosbarth ar gyfer digwyddiadau sydd fel arfer o natur gystadleuol fel diwrnod chwaraeon neu eisteddfodau.

Mae gwaith ad-drefnu ysgolion sydd wedi digwydd ar draws Castell-nedd Port Talbot wedi gweld enghreifftiau o ysgolion bach neu ganolig yn uno i ffurfio poblogaethau ysgolion mwy ac eto, er gwaethaf sylwadau a dderbyniwyd yn awgrymu bod yr ysgolion hyn yn ‘methu’, nid yw hynny’n wir.

Derbyniwyd gwrthwynebiadau sy'n nodi bod rhieni a phlant yn hapus iawn â'u hysgolion presennol ac na fyddent yn dymuno i'r ddarpariaeth hon newid. Mae'n wir y bydd y cynnig hwn yn cynnwys newid sylweddol gyda'r nod o drawsnewid darpariaeth addysgol nid yn unig ar gyfer y disgyblion presennol ond ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Cydnabyddir bod y broses newid yn anodd, ac y bydd yn achosi peth pryder ymysg cymunedau'r ysgol, ond pe bai'r cynnig yn cael ei gymeradwyo yna bydd gwaith yn dechrau ar sicrhau bod disgyblion, rhieni/gofalwyr a staff yn cael eu cefnogi trwy'r broses. Mewn cynigion ad-drefnu ysgolion blaenorol lle mae ysgolion wedi uno, mae llawer o waith wedi'i wneud ar ôl penodi'r Pennaeth newydd i sicrhau bod y gwahanol gymunedau ysgol wedi cael eu dwyn ynghyd, ymhell cyn i'r ysgol newydd agor, trwy weithgareddau fel digwyddiadau ar y cyd i ddisgyblion (gan gynnwys diwrnodau chwaraeon, tripiau ysgol, ymweliadau grwpiau blwyddyn ac ati), rhannu diwrnodau HMS ar gyfer cyfarfodydd a digwyddiadau staff a rhieni, mewn ymdrech i hwyluso'r trawsnewid i bawb.

Cynhwysir ymateb llawn Estyn yn yr Adroddiad Ymgynghori, ond gellir ystyried bod ymateb Estyn i’r cynnig yn ffafriol. Rhoddwyd copi o'r Hysbysiad Statudol i Estyn, ond ni dderbyniwyd unrhyw wrthwynebiad nac unrhyw ymateb pellach ar ôl ei gyhoeddi.

Nid oedd ymateb Estyn mewn perthynas â'r ysgol newydd arfaethedig yn awgrymu unrhyw effaith andwyol debygol yn erbyn y canlynol:

  • safonau a chynnydd cyffredinol grwpiau penodol a sgiliau;
  • lles ac agweddau at ddysgu;
  • profiadau addysgu a dysgu (ansawdd yr addysgu, ehangder, cydbwysedd a phriodoldeb y cwricwlwm, a darpariaeth sgiliau;
  • cymorth ac arweiniad gofal (olrhain, monitro a darparu cymorth dysgu, datblygiad personol a diogelu); ac
  • arweinyddiaeth a rheolaeth (ansawdd ac effeithiolrwydd arweinwyr a rheolwyr, prosesau hunanarfarnu a chynllunio gwella, dysgu proffesiynol, a'r defnydd o adnoddau).