Hepgor gwe-lywio

Bydd eich adborth yn ein helpu i wella'r wefan hon.

Effaith ar y Gymraeg

  • Nid yw'r sir wedi ystyried effaith y cynllun hwn ar y Gymraeg yn ardal Pontardawe. Rydych yn ei gwneud yn glir yn yr ymgynghoriad gwreiddiol fod "... ardal Cwm Tawe yn ardal arwyddocaol yn ieithyddol gan ei bod yn cynnwys y nifer a'r canrannau uchaf o siaradwyr Cymraeg yng Nghastell-nedd Port Talbot, a'i bod ymhlith yr uchaf yng Nghymru gyfan". Ond nid oes tystiolaeth wedi'i chyflwyno yn yr adroddiad i ddangos eich bod wedi ystyried hyn fel rhan o'r ymgynghoriad gwreiddiol. Nid oes unrhyw ymgysylltiad lleol wedi digwydd y tu hwnt i'r ymgynghoriad i ystyried yr effaith bosibl ar y Gymraeg.
  • Dylai mesur yr effaith ar y Gymraeg fod wedi digwydd yng ngham cyntaf y broses hon, yn ystod camau ffurfiannol y cynigion ac nid fel ystyriaeth munud olaf ar ddiwedd y broses. Cyhoeddwyd yr astudiaeth o’r effaith ar yr iaith 4 mis ar ôl i'r ymgynghoriad gwreiddiol ddod i ben ac felly ni roddwyd digon o amser i ystyried yr effaith lawn ar y Gymraeg.
  • Mae'r neges y mae Castell-nedd Port Talbot yn ei rhoi i'r gymuned yn un o amarch ac mae'r broses ymgynghori wedi bod yn arwynebol ac wedi’i rhuthro heb ystyried holl effeithiau'r cynllun.
  • Nid yw'r asesiad o’r effaith ar yr iaith yn ystyried y cyfraniad y gall ysgol cyfrwng Saesneg ei wneud i ddarparu sgiliau iaith Gymraeg i'w disgyblion. Cyfeirir at ddysgu'r Gymraeg fel 'ail iaith', heb ystyried cyflwyno'r Gymraeg ar un continwwm, a heb ystyried y posibilrwydd o greu ysgol bontio, lle gall ysgol droi bob blwyddyn tuag at ddod yn ysgol Gymraeg.
  • Ni roddwyd cyfle i'r gymuned wneud sylwadau ar yr asesiad o’r effaith ar yr iaith. Nid yw'r cyngor wedi trafod yr effeithiau gyda'r gymuned.
  • Rydym yn bryderus iawn bellach y bydd ein hymdrechion dros y pum mlynedd diwethaf yn aflwyddiannus yn wyneb y bwriad i sefydlu ysgol cyfrwng Saesneg enfawr ar garreg ein drws, ac yn tanseilio ein gwaith yn y dyfodol.
  • Dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, rydym ni (Menter Iaith) wedi bod yn gweithio'n agos gyda'r gymuned i geisio sicrhau dyfodol cryf i’r iaith yn yr ardal, a fydd yn cael ei effeithio’n negyddol os bydd y cais hwn yn mynd yn ei flaen. Yn ogystal, ers sawl blwyddyn rydym wedi bod yn gweithio gydag ysgolion Cynradd ac Uwchradd cyfrwng Cymraeg er mwyn cynyddu nifer y bobl sy'n dewis addysg cyfrwng Cymraeg, a pharhau ag addysg cyfrwng Cymraeg i'r ysgol uwchradd yn Ystalyfera. Effeithir hefyd ar y gwaith hwn os yw'r ysgol cyfrwng Saesneg newydd yn cael ei hagor yn yr ardal.
  • Bydd yr ysgol newydd hon o fewn pellter cerdded i Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe a bydd yn cynnwys pwll nofio ar y safle ymhlith cyfleusterau eraill. Mae hyn yn fygythiad amlwg i Ysgol Gymraeg Pontardawe, wrth i rieni ddewis adeilad newydd sbon a chyfleusterau arbennig i'w plant.
  • Teimlwn fod y cynnig hwn yn mynd yn groes i dargedau Cymraeg LlC. Byddai'r ysgol yn aros o fewn pellter cerdded i Drebanws a byddai ei chyfleusterau yn gymhelliant uchel i rieni ddewis addysg Saesneg dros addysg cyfrwng Cymraeg. Ni fu unrhyw sicrwydd, pe bai'r niferoedd yn gostwng yn yr ysgol cyfrwng Gymraeg o ganlyniad i'r Uwch-ysgol newydd na fyddai'n arwain at gau mwy o ysgolion. Yn dilyn o hynny, mae'r ysgol uwchradd hon yn gosod cynsail yn yr ardal ar gyfer uno ysgolion. Ni chafwyd sicrwydd swyddogol bod gan ein hysgol ddyfodol diogel. Mae'r cynnig hwn yn rhoi ein hysgol gymunedol fach mewn perygl mawr o gael ei hamgylchynu gan Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe yn y dyfodol.

Ymateb Swyddogion

Derbyniwyd nifer sylweddol o wrthwynebiadau sy'n ymwneud yn benodol â'r pryder y bydd y cynnig yn niweidio datblygiad y Gymraeg yn yr ardal. Derbyniwyd gwrthwynebiadau gan gyrff llywodraethu a rhieni disgyblion sy'n mynychu'r ysgolion cyfrwng Cymraeg yn yr ardal, a chan ysgolion cyfrwng Cymraeg mewn mannau eraill yng Nghastell-nedd Port Talbot, yn ogystal â chan unigolion a grwpiau lleol a chenedlaethol sy'n cefnogi datblygiad yr iaith ar draws Cymru.

Nid yw'n wir nad yw'r Cyngor wedi ystyried effeithiau posibl y cynnig ar gyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg, nac ar drin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg. Wrth baratoi ar gyfer yr ymgynghoriad, cynhaliwyd asesiad sgrinio cam cyntaf a nododd achosion posibl o bryder. Datblygwyd wedi hynny Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg gan ymgynghorydd annibynnol, gan gynnwys sylwadau a ddaeth i law yn ystod y cyfnod ymgynghori, ac mae hyn wedi bod yn rhan o'r dogfennau a ddefnyddiwyd i gefnogi'r broses benderfynu. Mae'r asesiad o’r effaith yn nodi effeithiau posibl, cadarnhaol a negyddol, a hefyd gamau lliniaru posibl.

Gwnaed cyfleoedd pellach i wneud sylwadau penodol ar yr Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg yn bosibl yn ystod y cyfnod gwrthwynebu. Mae'r Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg bob amser wedi bod yn ddogfen a ddatblygir fel rhan o'r broses o ad-drefnu ysgolion, gan ystyried gwybodaeth newydd a gafwyd trwy ymgynghori â rhanddeiliaid wrth i'r cynnig fynd yn ei flaen, nid yn unig yn yr achos hwn ond ar gyfer pob cynnig a gyflwynir yng Nghastell-nedd Port Talbot. O ganlyniad i sylwadau a dderbyniwyd yn ystod y cyfnod hwn, cydnabuwyd y gallai'r Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg elwa ar wybodaeth ychwanegol na ddaeth i law yn ystod y cyfnod ymgynghori, ac felly mae swyddogion wedi cyfarfod â chynrychiolwyr Llywodraeth Cymru i drafod datblygiad pellach yr Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg wrth baratoi ar gyfer yr adroddiad terfynol.

Comisiynwyd adroddiad gan Lywodraeth Cymru ym mis Awst 2021 i archwilio'r canlynol yn fwy manwl

  • Diffinio a darparu cyd-destun i’r term ‘sensitifrwydd ieithyddol’
  • Nodi'r egwyddorion ar gyfer diogelu a hyrwyddo iaith mewn ardal o'r fath.
  • Ystyriwch sut y gellid cymhwyso'r egwyddorion hyn i Bontardawe, yng nghyd-destun cynnig Cwm Tawe.
  • Darparu opsiynau tymor byr, canolig a hir ynghylch camau lliniaru i leihau effeithiau negyddol ar sefydlogrwydd a thwf y Gymraeg

Mae'r adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn nodi'r canlynol '... dylid ei danlinellu'n glir, o ran yr egwyddorion a'r prosesau cynllunio iaith a nodwyd uchod, na fydd unrhyw gamau lliniaru yng nghyd-destun dyfodol yr iaith Gymraeg yng Nghwm Tawe yn gwneud yn iawn am barhau gyda'r cynnig hwn fel y mae '. Mae hefyd yn nodi ‘Mewn cymunedau dwyieithog, gwelwyd fwyfwy bod ieithoedd yn dod yn fater o ddewis. Er mwyn cefnogi dwyieithrwydd yn y cymunedau hyn, rhaid i ddwyieithrwydd fod yn ddewis hawdd. Mae’r cynnig hwn yn dileu’r dewis hawdd hwnnw. ’

Fodd bynnag, mae'r adroddiad yn nodi 11 o weithredoedd lliniaru posibl, y mae llawer ohonynt eisoes wedi'u nodi fel gweithredoedd yn y CSGA drafft. Mae'r camau hyn, ynghyd â sylwadau swyddogion, wedi'u cynnwys yn y ddogfenAsesiad o Effaith ar yr Iaith Gymraeg ddiwygiedig. ddiwygiedig.

Mae Cod Trefniadaeth Ysgolion Llywodraeth Cymru yn ei gwneud yn ofynnol i’r Cyngor ymgynghori ar ei gynnig a chyhoeddi adroddiad ymgynghori sy’n crynhoi unrhyw faterion a godwyd gan ymgyngoreion, ymateb y Cyngor i’r materion hynny a barn Estyn o deilyngdod cyffredinol y cynnig. Nid yw'r Cod yn ei gwneud yn ofynnol i Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg gael ei gwblhau pan fydd cynigion yn ymwneud ag ysgolion cyfrwng Saesneg. Glynwyd yn gaeth at y Cod gyda’r ymgynghoriad a gynhaliwyd rhwng 3 Tachwedd 2020 a 19 Ionawr 2021.

Derbyniwyd gwrthwynebiadau sy'n nodi na chafodd y gymuned gyfle i wneud sylwadau ar yr Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg. Roedd yr ymgynghoriad yn ymwneud â'r cynnig i sefydlu ysgol newydd a datblygwyd Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg trwy'r ymgynghoriad i helpu i gefnogi Aelodau yn y broses benderfynu. Gwahoddwyd y gymuned i wneud sylwadau ar y cynnig yn benodol mewn perthynas â'i effaith ar y Gymraeg a chyfleoedd i'w defnyddio.

Mae'r Cod yn nodi pwy y dylid ymgynghori â nhw a hysbyswyd pob ymgynghorydd statudol. Cynhaliwyd yr ymgynghoriad yn ddwyieithog ac roedd yr ymgynghorwyr yn cynnwys ysgolion Cymraeg Cwmtawe a darparwyr cyn-ysgol. Roedd cynghorau cymunedol Cilybebyll, Cwmllynfell, Gwaun Cae Gurwen ac Ystalyfera ynghyd â Chyngor Tref Pontardawe yn ymgynghorwyr ac anfonwyd y ddogfen ymgynghori hefyd yn uniongyrchol i swyddfa Comisiynydd y Gymraeg. Rhannwyd gwybodaeth am yr ymgynghoriad yn eang ar draws cymunedau Cwm Tawe a rhoddwyd llawer o gyhoeddusrwydd i'r cynnig ar gyfryngau cymdeithasol ac yn y wasg.

Cydnabyddir bod nifer o sefydliadau yn yr ardal yn poeni y bydd yr ysgol newydd arfaethedig yn rhwystro eu gwaith ar ddatblygu'r Gymraeg. Os cymeradwyir y cynnig ac y bydd yn mynd rhagddo, bydd yr Asesiad o’r Effaith ar y Gymraeg yn parhau i fod yn ddogfen bwysig, nid yn unig i sicrhau bod unrhyw gamau lliniaru yn cael eu cyflawni ond i barhau i dynnu sylw at unrhyw feysydd sy'n peri pryder ac i gefnogi'r broses gynllunio ymhellach. Cynhwysir camau sylweddol yng Nghynllun Strategol Cymraeg mewn Addysg Castell-nedd Port Talbot y disgwylir iddo gael ei gyflwyno i Lywodraeth Cymru ym mis Ionawr 2022, yn dilyn cyfnod ymgynghori wyth wythnos, gan ddarparu cyfleoedd pellach i randdeiliaid roi sylwadau a siapio datblygiad yr iaith yn y dyfodol.

Nid yw'n wir nad yw'r broses wedi ystyried yr effaith y gallai'r cynnig ei chael ar ddatblygu sgiliau Cymraeg yn yr ysgol cyfrwng Saesneg newydd arfaethedig. Derbyniwyd awgrymiadau hefyd y dylai'r ysgol newydd arfaethedig fod yn ysgol Gymraeg neu y dylent ystyried trosglwyddo o ddarpariaeth cyfrwng Saesneg i ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg.

Dylid nodi bod y cynnig yn ceisio disodli tair ysgol cyfrwng Saesneg gyfredol, gan drosglwyddo staff a disgyblion o ysgolion presennol i'r ddarpariaeth newydd, ac o ganlyniad mae'n rhaid iddo sicrhau bod y disgyblion a'r staff sydd wedi'u dadleoli o'r ysgolion presennol yn gallu trosglwyddo'n hawdd i'r ysgol newydd arfaethedig. Byddai newid dynodiad iaith yr ysgol newydd arfaethedig yn creu newid pellach i gymunedau'r ysgol, ac mae'n fwy tebygol o ddenu disgyblion a fyddai fel arall wedi mynychu YGG Trebanws, YGG Pontardawe neu YG Ystalyfera - Bro Dur (cyfnod cynradd) ar gyfer addysg cyfrwng Cymraeg, sy'n golygu newid ac aflonyddwch posibl i'r ysgolion hyn hefyd.

Mae'r cwricwlwm newydd i Gymru yn pwysleisio bod datblygu iaith (yn Gymraeg neu yn Saesneg) yn seiliedig ar gontinwwm neu fframwaith dilyniant. Mae'r Gymraeg yn elfen orfodol sy'n golygu bod gofyniad ym mhob ysgol i ddysgu Cymraeg i bob dysgwr hyd at 16 oed, a thra nad yw hyn yn newydd (cafodd y Gymraeg ei chynnwys yn y cwricwlwm cenedlaethol yn dilyn Deddf Diwygio Addysg 1988, a daeth yn pwnc gorfodol i bob dysgwr yng Nghymru yng Nghyfnodau Allweddol 1, 2 a 3 ym 1990).  Mae Deddf Cwricwlwm ac Asesu 2021 wedi arwain at newidiadau ar gyfer cyflawni, gan ddileu'r gwahaniaeth cyfredol rhwng dwy raglen astudio - Cymraeg a Chymraeg ail iaith, a chaniatáu i un continwwm dysgu Cymraeg gael ei ddysgu ym mhob ysgol yng Nghymru fel rhan o'r Maes Dysgu Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu.

Yn draddodiadol mae ysgolion cynradd Alltwen, Godre’r Graig a Llangiwg wedi dysgu Cymraeg fel ail iaith gyda 25% o staff ar draws y tair ysgol ar hyn o bryd yn siaradwyr Cymraeg rhugl neu weddol rugl. Gyda gofynion y cwricwlwm newydd a'r buddion ychwanegol o gael grŵp mwy dwys o siaradwyr Cymraeg yn gallu cefnogi sgiliau datblygu iaith disgyblion a staff trwy gyfrwng y Gymraeg, mae'n ymddangos pe bai'r cynnig yn mynd yn ei flaen a bod staff yr ysgol yn cael eu cyfuno, yna gellid gwella cynnydd o ran datblygu’r Gymraeg yn yr ysgol newydd arfaethedig wedi hynny.