Hepgor gwe-lywio

Bydd eich adborth yn ein helpu i wella'r wefan hon.

Y Weledigaeth

Mae Awdurdod Lleol Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot yn cydnabod bod iaith a diwylliant yn rhannau hanfodol o hunaniaeth unigolyn ac wedi ymrwymo i hyrwyddo a sicrhau mynediad ystyrlon i ddysgu Cymraeg i ddisgyblion ar draws pob cyfnod a sector.

Bydd ein gweledigaeth ar gyfer gwella'r cynllunio a thrwy hynny gynyddu darpariaeth addysg cyfrwng Cymraeg yng Nghastell-nedd Port Talbot yn hwyluso'r weledigaeth genedlaethol ar gyfer y Gymraeg, i sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Rydym yn rhannu gweledigaeth Llywodraeth Cymru:

… creu amodau ffafriol sy’n cefnogi’r broses o gaffael yr iaith a’r arfer o ddefnyddio sgiliau Cymraeg. Rydym am weld cynnydd yn yr arfer o drosglwyddo’r iaith o fewn y teulu, yr arfer o gyflwyno’r Gymraeg yn gynnar i bob plentyn, system addysg sy’n rhoi sgiliau Cymraeg i bawb …

Cymraeg 2050 - Miliwn o siaradwyr Cymraeg (Llywodraeth Cymru, 2017)

Yng Nghastell-nedd Port Talbot byddwn yn galluogi pob dysgwr, teulu a gofalwr i ddatblygu eu sgiliau Cymraeg ac i ddefnyddio'r iaith yn hyderus mewn bywyd bob dydd. Mae addysg cyfrwng Cymraeg yn rhan annatod a hanfodol o'r cynnig dysgu yng Nghastell-nedd Port Talbot. Credwn y dylai pob plentyn elwa o'r cyfle i ddysgu, gwerthfawrogi a siapio eu bywydau trwy gyfrwng y Gymraeg. Mae'r awdurdod yn sail i'r egwyddor hon trwy ymrwymo i alluogi pob dysgwr i elwa o fynediad cyffredinol i'r ddarpariaeth hon.

Ein Cynllun Strategol Cymraeg mewn Addysg (CSCA) 2022-32, fydd conglfaen y weledigaeth hon a bydd yn manylu ar sut rydym yn bwriadu cefnogi a datblygu addysg Gymraeg ymhellach mewn ysgolion ac yn y cymunedau ehangach a sut rydym yn cynllunio ar gyfer twf yn y dyfodol. Mae'r cynllun yn manylu ar sut y byddwn yn sicrhau datblygiad pellach dros y 10 mlynedd nesaf, Ionawr 2022 - Ionawr 2032. Mae'n cyd-fynd â:

  • Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.
  • 'Cymru â Diwylliant Bywiog lle mae’r Gymraeg yn Ffynnu.'
  • Ffyniant i Bawb: y strategaeth genedlaethol a'r rhaglen ar gyfer y Llywodraeth, Symud Cymru ymlaen 2016-2021.
  • Strategaeth genedlaethol Gymraeg Llywodraeth Cymru ‘Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.’
  • Addysg yng Nghymru: Ein Cenhadaeth Genedlaethol, Cynllun Gweithredu 2017-21 - Awydd i ddysgwyr ddod yn fwyfwy dwyieithog ac ymrwymiadau i annog athrawon sydd â rhywfaint o allu i siarad Cymraeg i ddatblygu eu sgiliau ymhellach.
  • Cynllun Gweithredu Cymraeg mewn Addysg, 2017-21.
    Yn gosod y cyfeiriad ar gyfer datblygu addysg cyfrwng Cymraeg.
  • Strategaeth Hybu’r Gymraeg Castell-nedd Port Talbot.

Mae gan ein system addysg statudol ran hanfodol i'w chwarae wrth gynyddu nifer y siaradwyr Cymraeg ac, fel yr amlygwyd yn Cymraeg 2050: Strategaeth y Gymraeg Llywodraeth Cymru, “mae gan ddarparwyr addysg a hyfforddiant ôl-orfodol ran allweddol i’w chwarae o ran cynnal sgiliau Cymraeg dysgwyr er mwyn ateb y galw cynyddol am weithlu dwyieithog.” Er mwyn cyflawni ein nodau, mae'n rhaid i ni gynyddu nifer y dysgwyr ysgol sy'n cael cyfle i ddatblygu sgiliau Cymraeg ym mhob lleoliad yn sylweddol a thrwy hynny ei ddefnyddio yn eu bywydau bob dydd.

Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targed i Gastell-nedd Port Talbot gynyddu nifer y dysgwyr sy'n cyrchu addysg cyfrwng Cymraeg rhwng 17% a 27% dros gyfnod o 10 mlynedd. Mae'r targed hwn yn seiliedig ar gynyddu nifer y plant Blwyddyn 1 a addysgir trwy gyfrwng y Gymraeg o 16.8% (252 o ddisgyblion) yn 2020/21 (PLASC 2021) i 31% (460 o ddisgyblion) erbyn 2032. Ein cynllun uchelgeisiol yw rhagori ar ystod uchaf y targed a osodwyd gan Lywodraeth Cymru.

Tueddiadau cyfredol a'r rhagolygon rhagamcanol

Mae'r targed 10 mlynedd trosfwaol wedi'i osod o ganlyniad i asesiad daearyddol a demograffig. Mae'r dadansoddiad yn dweud wrthym:

  • Cynyddodd nifer y plant yn y garfan sero oed yn raddol yn gynnar yn y 2000au ond mae'r broses hon bellach wedi gwastatáu a dychwelyd i'r lefelau is a welwyd o'r blaen ar ddechrau'r cyfnod.
  • Nifer cyfartalog tair blynedd yr unigolion yn y garfan hon yn 2017-19 yw 1,436, sydd 5.9% yn is ar y lefel a welwyd degawd ynghynt pan oedd y cyfartaledd tair blynedd ar gyfer 2007-09 yn 1,526 (90 unigolyn y flwyddyn yn uwch).
  • Mae'r garfan pump oed wedi dangos twf sylweddol dros y degawd diwethaf gyda'r cyfartaledd tair blynedd 15.2% yn uwch ar gyfer y grŵp oedran hwn yn ystod 2017-19 o'i gymharu â 2007-09 (i fyny o 1390 i 1601). Mae hyn yn wahanol i garfannau oedran hŷn gyda nifer y bobl ifanc 15 oed presennol ym Mwrdeistref y Sir yn gweld cwymp parhaus dros y 15 mlynedd diwethaf, gyda'r nifer yn y grŵp oedran hwn bellach 17.7% yn is na degawd ynghynt.

Siart poblogaeth lefel sirol

Siart poblogaeth lefel sirol

 

Mae'r data uchod yn dangos gostyngiad yn y boblogaeth sero oed, fodd bynnag, mae dadansoddiad o'r ffactorau a fydd yn effeithio ar ddyfodol addysg cyfrwng Cymraeg wedi dangos gwastadedd rhagamcanol ym mhoblogaeth oedran ysgol a'r potensial i gynyddu nifer y dysgwyr cyfrwng Cymraeg yn sylweddol o fewn y 10 mlynedd nesaf. Roedd y ffactorau a gymerwyd i ystyriaeth wrth gynnal yr asesiad yn cynnwys newid yn y boblogaeth, dwysedd y boblogaeth, cyfansoddiad y boblogaeth, sgiliau Cymraeg presennol, dysgwyr cyfredol cyfrwng Cymraeg a'r galw ychwanegol posibl am addysg cyfrwng Cymraeg.

Mae'r data o'r asesiad yn dangos bod rhai ardaloedd yn yr Awdurdod Lleol yn dangos twf poblogaeth sylweddol yn y categori dan 19 gydag un yn dangos cynnydd yn y boblogaeth o 76.6% o gyfartaledd tair blynedd o 475 yn 2002-04 i 839 yn 2017-19. Mae'r cyfartaledd tair blynedd ar gyfer yr ardal hon o 839 yn golygu mai hwn yw'r mwyaf o ran poblogaeth absoliwt ar gyfer y grŵp oedran hwn.

Cyfartaledd 2017-19 Poblogaeth Dan 19

 

Cyfartaledd % Newid yn y Boblogaeth 2002-4 o dan 19 i Gyfartaledd 2017-

Mae dadansoddiad o'r data yn dangos y bydd y cynllun strategol yn gofyn am ddull rhagweithiol ac adweithiol i gynnwys:

  • sefydlu ysgolion cyfrwng Cymraeg newydd mewn ardaloedd lle mae'r galw am addysg cyfrwng Cymraeg yn cael ei nodi.
  • creu galw am addysg cyfrwng Cymraeg mewn ardaloedd daearyddol newydd.

Cyflawni’r Weledigaeth

Er mwyn cyflawni'r CSCA ein prif amcanion yw:

  • cyflwyno cynnig i greu 3 ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg arall o fewn y cynllun 10 mlynedd.
  • cynyddu'r cyfraddau trosglwyddo rhwng darpariaeth cyn-ysgol a darpariaeth cyfrwng Cymraeg yn yr ysgol gan 80% yn ystod oes y cynllun: byddwn yn cyflwyno cynllun gweithredu ar y cyd â darparwyr fel Mudiad Meithrin.
  • sicrhau cyfraddau trosglwyddo uwch o ysgolion cynradd cyfrwng Cymraeg i ysgolion uwchradd cyfrwng Cymraeg gyda'r nod o sicrhau cyfradd trosglwyddo 100% y flwyddyn.
  • sefydlu cefnogaeth ieithyddol pwynt mynediad diweddarach i ddisgyblion sy'n dymuno cael mynediad i Addysg Cyfrwng Cymraeg trwy ddarpariaeth drochi hwyrddyfodiaid ar gyfer dysgwyr cynradd ac uwchradd fel yr amlinellir yn Neilliant 2.
  • sicrhau bod darpariaeth cyfrwng Cymraeg ar draws pob lleoliad Cymraeg a Saesneg yn rhoi'r sgiliau a'r gallu i ddisgyblion ddod yn siaradwyr Cymraeg hyderus a pharhaus.
  • sicrhau bod darpariaeth ôl-16 trwy gyfrwng y Gymraeg yn cael ei chryfhau ac felly'n diwallu anghenion a dyheadau'r holl fyfyrwyr.
  • cynnal argaeledd trafnidiaeth yn unol â pholisi teithio cymeradwy'r cyngor er mwyn hyrwyddo mynediad at ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg.
  • sicrhau bod plant a phobl ifanc ag ADY yn derbyn cyfle cyfartal ieithyddol o ran addysg a chefnogaeth cyfrwng Cymraeg yn unol â'r dyletswyddau a osodir gan Ddeddf Anghenion Dysgu Ychwanegol a’r Tribiwnlys Addysg (Cymru) 2018.
  • sicrhau bod mynediad, yn lleol neu'n rhanbarthol, at hyfforddiant proffesiynol i gefnogi datblygiad addysgu a dysgu Cymraeg effeithiol sy'n ymateb i anghenion penodol y rhai sy'n gweithio yn y sectorau cyfrwng Cymraeg a Saesneg.
  • cydnabod bod y Gymraeg yn hanfodol mewn manylebau rôl wrth recriwtio'r holl staff yn yr ysgol; byddwn yn amlinellu ein disgwyliadau yn glir o ran gofyniad lefel sgiliau (o Lefel 0 i 3) ac yn darparu hyfforddiant mewnol i gefnogi datblygiad staff.
  • sicrhau bod gan Fforwm CSCA amcanion clir i'w alluogi i gyflawni'r deilliannau’n effeithiol.

Trafodir y prif amcanion hyn yn fanwl ar y tudalennau canlynol, gyda chrynodeb byr o'r sefyllfa bresennol a'n cynigion ar gyfer hyd y CSCA.