Hepgor gwe-lywio

Bydd eich adborth yn ein helpu i wella'r wefan hon.

Deilliant 2 Mwy o blant dosbarth derbyn/plant pump oed yn derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Gymraeg

Ble rydyn ni nawr?

Yng Nghastell-nedd Port Talbot mae 10 ysgol cyfrwng Cymraeg, 9 allan o 55 o ysgolion cynradd ac 1 ysgol ganol cyfrwng Cymraeg yn darparu ar gyfer oedrannau 3-18 oed. Mae yna hefyd 7 ysgol uwchradd cyfrwng Saesneg a 2 Ysgol Arbennig cyfrwng Saesneg.

Er eu bod yn dangos amrywiad dros y blynyddoedd, mae'r niferoedd yn yr oedran derbyn yn dangos cynnydd. Cynyddodd nifer a chanran y disgyblion derbyn mewn ysgolion cyfrwng Cymraeg am y drydedd flwyddyn yn olynol gyda'r ganran yn uwch nag y bu ers 2013.

Plasc Pupil Numbers and Percentages in Welsh medium schools
Year Group Reception Numbers Reception Percentages
2007 272 20.1%
2008 247 18.4%
2009 263 18.3%
2010 303 19.3%
2011 282 18.5%
2012 296 20%
2013 296 19.3%
2014 276 17.9%
2015 265 17.2%
2016 266 16.7%
2017 273 17.8%
2018 234 16.1%
2019 252 17.2%
2020 268 18%
2021 283 18.7%
Plasc Actuals - Welsh medium Year Reception
No. School 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
2213 YGG Y Wern 23 14 18 18 15 13 29 19 22 23 13        
2202 YGG Blaendulais 14 15 20 17 13 13 12 14 12 16 7 18 10 11 15
2168 YGG Castell-nedd 49 40 38 48 37 48 57 49 45 49 61 38 46 52 54
2205 YGG Cwmnedd 21 24 24 33 27 42 15 24 23 21 15 13 10 9 27
2149 YGG GCG 22 14 12 23 17 15 14 21 17 22 26 22 23 24 23
2218 YGG Pontardawe 36 34 37 38 49 46 58 41 35 35 55 35 48 46 32
2158 YGG Rhosafan 43 35 47 51 54 57 46 47 41 43 44 40 47 63 54
3231 YGG Tyle'r Ynn 21 22 27 27 31 35 27 20 34 30 28 30 26 25 43
2125 YGG Cwmgors 4 10 8 3 6 5 7 7 6            
2128 YGG Cwmllynfell 10 12 9 13 5 13 15 18 14 19 8 9 10 5 8
2198 YGG Rhiwfawr 9 3 2 8 7                    
2208 YGG Trebannws 19 19 15 21 20 9 16 16 16 8 16 11 11 14 10
2139 YGG Y Glyn 1 5 6 3 1                    
5501 YG Ystalyfera - Bro Dur                              

 

Plasc Actuals - Welsh medium Year Nursery 2

Total 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
Welsh medium 272 247 263 303 282 296 276 265 266 266 273 234 252 268 283
NPT 1355 1341 1437 1572 1521 1479 1533 1542 1543 1596 1532 1457 1461 1487 1511
% Welsh medium 20.1% 18.4% 18.3% 19.3% 18.5% 20% 19.3% 17.9% 17.2% 16.7% 17.8% 16.1% 17.2% 18% 18.7%

Ar hyn o bryd, mae'r canlynol yn cael ei weithredu yn yr Awdurdod Lleol:

  • Rydym yn monitro galw ac yn nodi tueddiadau ar gyfer addysg cyfrwng Cymraeg ac yn defnyddio'r wybodaeth hon i gynllunio ar gyfer darpariaeth yn y dyfodol
  • Rydym yn sicrhau bod cynigion ar gyfer Ysgolion yr 21ain Ganrif yn cynnwys ystyriaeth lawn o addysg cyfrwng Cymraeg.
  • Gosodir targedau i gynyddu capasiti darpariaeth cyn-ysgol cyfrwng Cymraeg a darparu gwybodaeth i rieni/gofalwyr sy'n hyrwyddo buddion addysg ddwyieithog, gan ofyn am gyngor ar arfer gorau mewn awdurdodau eraill. O ran darpariaeth cyn-ysgol Cymraeg, mae ciplun a gymerwyd 30 Awst 2021 o ddata gofal plant AGC Castell-nedd Port Talbot yn dangos bod 10.5% o gyfanswm y 2199 o leoedd gofal plant cofrestredig ar gael yn rhai cyfrwng Cymraeg.
  • Bydd y datblygiadau cyfalaf Rhaglen Strategol Gwella Ysgolion/Grant Cyfrwng Cymraeg/Cynnig Gofal Plant cyfredol yn creu 58 o leoedd cyfrwng Cymraeg ychwanegol i fod ar gael cyn 2022. Mae hyn yn cynyddu'r ganran cyfrwng Cymraeg cyffredinol i 14.6% erbyn 2021/2022.
  • Rydym yn gweithio'n agos gyda Mudiad Meithrin i sicrhau ehangu'r ddarpariaeth cyn-ysgol ar draws yr awdurdod ac yn cefnogi'r sector i recriwtio gweithwyr gofal Cymraeg sydd â sgiliau addas.
  • Gosodir targedau yng nghynllun Strategaeth Hybu’r Gymraeg Castell-nedd Port Talbot i wella'r gefnogaeth i rieni/disgyblion ac i ysgolion symud ar hyd y continwwm ieithyddol trwy gydweithrediad â Menter Iaith a RhAG.
  • Mae'r awdurdod wedi agor ail gampws uwchradd cyfrwng Cymraeg yn y de-ddwyrain ym mis Medi 2018 gyda lle i 650 o ddisgyblion 11-16. Mae wedi ysgogi diddordeb a thwf yn narpariaeth gynradd cyfrwng Cymraeg ym meysydd Port Talbot, Castell-nedd, Llandarcy, Briton Ferry ac ardal Cwmafan yn y blynyddoedd dilynol.
  • Adolygir holl ysgolion y Cyngor yn rheolaidd yn erbyn meini prawf penodol, ac mae'r angen am leoedd digonol mewn ysgolion cyfrwng Cymraeg yn rhan o'r broses adolygu, y mae eu canlyniadau wedi cynnwys rhesymoli ysgolion cyfrwng Cymraeg, lle bo hynny'n briodol, i wneud y mwyaf o'r llety sydd ar gael a gwella cyfleoedd addysgu a dysgu. Ymdrinnir â'r angen am ysgolion cyfrwng Cymraeg trwy ddull strategol o gynllunio a darparu gwasanaethau.
  • Cwblhawyd y prosiectau isod yn ddiweddar neu maent yn agos at gael eu cwblhau. Bydd y prosiectau hyn i gyd yn cynyddu nifer y lleoedd Cyfnod Sylfaen sydd ar gael mewn ysgolion cynradd gan 150 o leoedd disgyblion amser llawn.

Y prosiectau yw:

Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe

I ddechrau, roedd y prosiect hwn yn cynnwys creu 3 darpariaeth ystafell ddosbarth a gofal plant ychwanegol yn Ysgol Gynradd Gymraeg Pontardawe. Dyfarnwyd cyllid grant o £1.6m i'r prosiect hwn.

Yn dilyn trafodaeth fanylach gyda'r ysgol, diwygiwyd y cynllun. Ar gais yr ysgolion, symudwyd y ddarpariaeth gofal plant cyfredol a dosbarthiadau meithrin/derbyn yn yr ysgol i ganiatáu i waith ddigwydd heb ymyrraeth, a oedd yn golygu bod angen ailfodelu 2 ystafell ddosbarth, darparu cyfleusterau toiled ychwanegol a man chwarae awyr agored, trosi'r ystafell staff a'r swyddfa i ddarparu cyfleusterau gofal plant a throsi derbynfa ar gyfer storio.

Bydd y cynllun gorffenedig yn darparu cyfleusterau gofal plant a meithrin wedi'u hailfodelu ac estynedig ynghyd â 2 ystafell ddosbarth Cyfnod Sylfaen adeilad newydd, mynedfa newydd, ystafell staff, ystafell gyfarfod a swyddfa ac ardaloedd chwarae ychwanegol, ffensys a llwybrau, ynghyd ag adnewyddiad canolig o'r neuadd.

Yn ogystal â darparu mwy o gapasiti, ceisiodd y cynllun hefyd adleoli'r brif fynedfa a'r dderbynfa i du blaen yr ysgol gan greu tu blaen ysgol newydd a mwy gweladwy y gellir ei weld yn glir ar y ffordd a'r ystâd dai cyfagos. Gyda thirlunio gofalus ac arwyddion o safle'r ysgol, y gobaith yw y bydd yr ysgol yn ymddangos yn fwy deniadol i rieni a allai fod yn ystyried addysg cyfrwng Cymraeg yn eu hardal leol

Ysgol Gynradd Gymraeg Cwmllynfell

Yn Ysgol Gynradd Gymraeg Cwmllynfell dyfarnwyd £640k i ddarparu 1 ystafell ddosbarth ychwanegol a lleoliad gofal plant, gyda'r nod o gynyddu gallu'r ysgol, gwella darpariaeth Cyfnod Sylfaen a darparu lle i ddatblygu darpariaeth cyfrwng Cymraeg cyn-ysgol.

Nod y cynllun oedd atal drifftio i ysgolion eraill mewn awdurdodau cyfagos, cryfhau datblygiad y Gymraeg yn yr ardal ac effeithio'n gadarnhaol ar gynnig Band B y Cyngor yn YG Ystalyfera Bro Dur (campws y gogledd) trwy gynyddu nifer y plant o'r ardal sy'n dewis addysg uwchradd trwy gyfrwng y Gymraeg.

Cwblhawyd y prosiect yn llwyddiannus ac mae'r ystafell ddosbarth newydd a'r ddarpariaeth gofal plant yn barod i'w defnyddio.

Ysgol Gynradd Gymraeg Tyle'r Ynn

Nod y prosiect hwn oedd creu amgylchedd dysgu mwy deniadol ac ysgogol gyda gofal plant cyfrwng Cymraeg o ansawdd uchel ar y safle. Yn y tymor hwy rhagwelwyd y byddai hyn yn lleddfu pwysau llety yn yr ardal, gyda'r galw am leoedd disgyblion cyfrwng Cymraeg yn cynyddu flwyddyn ar ôl blwyddyn. Dyfarnwyd cyllid o £1.14m a alluogodd ddarparu 2 ystafell ddosbarth ychwanegol a darpariaeth gofal plant cyfrwng Cymraeg newydd.

Mae'r prosiect wedi'i gwblhau'n llwyddiannus ac mae'n ychwanegiad amserol i'w groesawu'n fawr. Mae niferoedd disgyblion eisoes wedi dangos cynnydd gyda dosbarthiadau meithrin a derbyn yn llawn ym mis Medi 2021.

Additional Projects

Yn ogystal, dros y 4 blynedd diwethaf, bu cyllid cyfalaf sylweddol ar gyfer prosiectau adnewyddu mawr mewn wyth ysgol Gymraeg presennol. Mae'r buddsoddiad, sy'n sicrhau dyfodol yr ysgolion hyn, yn amrywio o gynlluniau adnewyddu waliau terfyn a thoiledau/cyfleusterau newid i floc cegin newydd ei adeiladu, amnewid boeleri ac ail-doi. Darparwyd estyniad 4 bloc newydd yn YGG Rhosafan a darpariaeth Meithrin 60 lle newydd yn YGG Castell-nedd hefyd fel rhan o'r grant Lleihau Maint Dosbarthiadau Babanod.

Ble rydyn ni'n anelu at fod o fewn 5 mlynedd gyntaf y Cynllun hwn a sut rydyn ni'n cynnig cyrraedd yno?

Ein targed yw cynyddu nifer y plant Blwyddyn 1 sy'n derbyn addysg cyfrwng Cymraeg gan 208 o ddisgyblion erbyn diwedd y cynllun 10 mlynedd (bydd hyn yn adlewyrchu nifer y plant yn y dosbarth Derbyn wrth iddynt ddechrau addysg amser llawn). Byddwn yn sicrhau bod cynnydd hefyd yn cael ei adlewyrchu yn y cyfraddau trosglwyddo o fewn Deilliant 3 a 4.

  • Byddwn yn adolygu'r galw am ddarpariaeth ar gyfer addysg Gymraeg yn flynyddol, yn dadansoddi canlyniadau ein harolygon rhieni ac yn drafftio cynlluniau gweithredu priodol i fynd i'r afael â'r galw nas diwallwyd mewn meysydd penodol.
  • Byddwn yn penodi ymgynghorydd i hyrwyddo buddion addysg cyfrwng Cymraeg a chynhyrchu ymgyrch farchnata h.y. gwefan, taflenni, cyfryngau cymdeithasol, ac i gysylltu gyda chyfathrebu rhwng gwahanol rhanddeiliaid a'u cryfhau ac ati. Rhoddir pwyslais penodol ar leihau lleoedd dros ben yng Ngogledd yr Awdurdod Lleol.
  • Byddwn yn gweithio'n agos gyda Mudiad Meithrin, Menter Iaith, Tŷ’r Gwrhyd a RhAG i hysbysu rhieni/gofalwyr o fuddion addysg cyfrwng Cymraeg a dwyieithrwydd er mwyn sicrhau cadw disgyblion o'r Meithrin i addysg amser llawn. Rhoddir pwyslais penodol ar leihau lleoedd dros ben yng Ngogledd yr Awdurdod Lleol.
  • Bydd Cylchoedd Meithrin yn gweithio'n agos gyda'u hysgolion cyfrwng Cymraeg lleol/Gwasanaeth Gwybodaeth i Deuluoedd, Dechrau’n Deg i sicrhau bod canran uchel o blant yn trosglwyddo i ysgolion cyfrwng Cymraeg. Rhoddir pwyslais penodol ar leihau lleoedd dros ben yng ngogledd yr Awdurdod Lleol.
  • Byddwn yn sefydlu ysgol ddechreuol mynediad un dosbarth newydd yn ardal Sgiwen/Mynachlog Need gyda'r posibilrwydd o ehangu/trosglwyddo i ysgol gynradd Gymraeg pwrpasol newydd yng Nghoed Darcy yn amodol ar gymeradwyaeth aelodau a chydymffurfiad â meini prawf presennol y Cod Trefniadaeth Ysgolion. Cyflwynwyd mynegiant o ddiddordeb i Lywodraeth Cymru ar gyfer cyllid grant refeniw a chyfalaf i gefnogi'r prosiect hwn yn ei ddyddiau cynnar. Mae sgyrsiau anffurfiol wedi digwydd gyda phenaethiaid YGG Tyle'r Ynn ac YGG Castell-nedd ynghylch y cynnig hwn, a disgwylir i drafodaethau manylach pellach gael eu cynnal yn ystod misoedd olaf 2021, gan y cydnabyddir y bydd yn hanfodol i ennill cefnogaeth ac ewyllys da'r ysgolion hyn i sicrhau bod yr ysgol newydd arfaethedig yn cael ei hyrwyddo yn yr ardal leol.
  • Yn amodol ar gymeradwyaeth aelodau byddwn yn sefydlu ysgol cyfrwng Cymraeg newydd yn nwyrain y fwrdeistref sirol. Mae gwaith cynnar ar niferoedd posibl disgyblion wedi nodi bod nifer cynyddol o ddisgyblion ar hyn o bryd yn teithio o ardaloedd Cwmafan, Taibach a thref Port Talbot i YGG Rhosafan, sydd hefyd yn parhau i ddenu niferoedd cynyddol o ddisgyblion o ardaloedd Sandfields, Aberafan a Baglan isaf. Byddai ysgol gynradd newydd yn yr ardal hon hefyd yn ceisio denu mwy o ddisgyblion o ardaloedd isaf Cwm Afan a Margam sydd â niferoedd isel o ddisgyblion ar hyn o bryd yn cyrchu darpariaeth cyfrwng Cymraeg. Disgwylir y byddai cyllid ar gyfer yr ysgol newydd hon yn cael ei geisio gan y llif cyllid grant cyfalaf priodol gan Lywodraeth Cymru ar y pryd.
  • Cyflwyno cynnig i greu trydedd ysgol gynradd Gymraeg o fewn y cynllun 10 mlynedd. Gofynnir am arian gan y ffrydiau cyllid grant rhaglen ysgolion yr 21ain Ganrif briodol.
  • Yn amodol ar gyllid, byddwn yn buddsoddi mewn darpariaeth trochi ar gyfer hwyrddyfodiaid i'r Gymraeg. Bydd y ddarpariaeth trochi yn galluogi mwy o ddysgwyr i gael mynediad i addysg cyfrwng Cymraeg yn y cynradd. Bydd y model yn dibynnu ar angen gyda'r nod o gael darpariaeth yn hygyrch i bob rhan o'r Awdurdod Lleol erbyn diwedd y cynllun. Cyflwynwyd mynegiant o ddiddordeb i Lywodraeth Cymru i gefnogi'r prosiect hwn gyda'r nodau canlynol:
    • Nod tymor hir (Ar ôl Mawrth 2022 - wedi'i ariannu gan yr Awdurdod Lleol) - Nod tymor hir y model canlynol fydd sefydlu hybiau trochi effeithiol yng ngogledd a de'r Awdurdod Lleol (yn unol â thargedau'r CSCA). Y bwriad yw sefydlu canolfan drochi yn YGG Rhosafan (yn unol â chais Grant Cyfalaf cyfrwng Cymraeg) i fodloni'r galw cynyddol am addysg cyfrwng Cymraeg yn ne'r sir. Bydd lleoliad addas ar gyfer ail hwb yng ngogledd y sir yn YGG Pontardawe. Byddai'r lleoliad hwn yn cynorthwyo i ddatblygu'r iaith mewn ardal sy'n sensitif yn ieithyddol yn ogystal â gwella hyder a'r cyfraddau trosglwyddo i ddarpariaeth uwchradd cyfrwng Cymraeg o bosibl.
    • Nod tymor byr (Rhagfyr 2021-Mawrth 2022 wedi'i ariannu gan grant LlC) - Nod tymor byr y cyllid grant yw ymchwilio i fethodolegau ac arfer dda presennol ledled Cymru a ffurfio rhwydweithiau effeithiol a fydd yn cynorthwyo i greu darpariaeth effeithiol a fydd yn mynd i'r afael ag anghenion dysgwyr a chefnogi eu dilyniant yn y tymor byr a'r tymor hir.

Ble rydyn ni'n disgwyl bod ar ddiwedd ein Cynllun 10 mlynedd?

Bydd gan bob plentyn ym mhob ardal o Gastell-nedd Port Talbot fynediad rhwydd i addysg cyfrwng Cymraeg wrth iddynt symud ymlaen o un cam i'r llall. Bydd darpariaethau ychwanegol a nodir uchod a chynnydd mewn lleoliadau/ysgolion cyfrwng Cymraeg yn caniatáu hyn ac yn arwain at gynnydd posibl o 208 o ddisgyblion.

Data Allweddol

 Niferoedd a % y plant 5 oed sy'n derbyn eu haddysg trwy gyfrwng y Gymraeg

Year Number Percentage
2022-23 288 19.7%
2023-24 308 21%
2024-25 327 22.3%
2025-26 346 23.6%
2026-27 365 24.9%
2027-28 384 26.2%
2028-29 403 27.5%
2029-30 422 28.8%
2030-31 441 30%
2031-32 460 31.4%