Datganiad I'r Wasg

Wedi'i datblygu mewn partneriaeth â Phrifysgol Abertawe, mae'r rhaglen yn cael ei chefnogi gan Lywodraeth Cymru, drwy Ddigwyddiad Cymru, a gan Lywodraeth y DU drwy Gronfa Ffyniant Cyffredin y DU. Bydd 'RB100' Blwyddyn y Canmlwyddiant yn gweld digwyddiadau'n cael eu cynnal ar draws rhanbarth CNPT, pob un yn anelu at godi ymwybyddiaeth o etifeddiaeth Richard Burton ac ysbrydoli mwy o bobl i ymgysylltu â'r celfyddydau.

I lansio RB100, mae Cyngor Castell-nedd Port Talbot yn cynnal agoriad swyddogol Llwybrau Richard Burton newydd yn ei fan geni ym Mhontrhydyfen a phentref plentyndod Taibach ar 14 Chwefror. Bydd Llwybr y Man Geni a'r Llwybr Plentyndod yn rhad ac am ddim i aelodau'r cyhoedd ymweld ag ef ar ôl y lansiad, gyda chodau QR ar gael ar draws pob llwybr yn rhannu mwy o fewnwelediad a gwybodaeth am fywyd cynnar Richard Burton.

Bydd y Llwybrau ar agor drwy gydol blwyddyn y Canmlwyddiant, a fydd hefyd yn gwahodd pobl leol ac ymwelwyr i ddarganfod mwy am yr actor trwy deithiau, gweithdai, sgyrsiau, digwyddiadau, perfformiadau a dangosiadau, gan annog mwy o werthfawrogiad o'i fywyd a'i waith.

Mae tîm twristiaeth Cyngor Castell-nedd Port Talbot yn arwain rhaglen o ddigwyddiadau, mewn cydweithrediad â phartneriaid ledled Cymru, i ddod â etifeddiaeth Richard Burton yn fyw.

Ganwyd ym Mhontrhydyfen a'i magu yn Taibach, Port Talbot, roedd stori Richard Burton yn ddechreuad diymhongar. Ar ôl i fam Richard farw a mynd yn sâl, gwnaeth ei chwaer Cybil ei fagu o'i chartref yn Taibach. Aeth ei athro, ac yn ddiweddarach ei warcheidwad cyfreithiol, Mr Philip Burton ag ef o dan ei adain a'i annog i ddilyn ei talentau actio ar lefel broffesiynol.

Gwnaeth gyrfa actio Richard Burton gwneud iddo fod yn enw cyfarwydd ar deledu, theatr a ffilm. Meistrolodd ef y berfformiadau Shakespeare yng nghynyrchiadau'r West End, lle daeth yn ffigwr annwyl o deledu Prydeinig, ac enillodd seren ar y Hollywood Walk of Fame gyda pherfformiadau mewn ffilmiau o fri fel My Cousin Rachel, Alexandra the Great, Look Back in Anger, a Cleopatra. Cafodd ei enwebu am saith Oscar drwy gydol ei yrfa, a dechreuodd y cyfan gyda hyfforddiant lleisiol ar Fynydd Margam ac yng nghynyrchiadau Ysgol Ramadeg.

Mae ei lais wedi dod yn gyfystyr â chelfyddydau Cymru yn dilyn ei berfformiad o Under Milk Wood gan Dylan Thomas yn y darlleniad llwyfan cyflawn cyntaf yn y DU yn 1954.

Dywedodd wyres Burton, Charlotte Ritchie: "Mae'n wefreiddiol coffáu canmlwyddiant Grandpa Richard yn Ne Cymru gyda chymaint o sefydliadau angerddol. Mae agor llwybrau Richard Burton yn ffordd berffaith o gychwyn y dathliadau ac anrhydeddu'r bryniau a roddodd ei lais i dad-cu. Bydd eleni'n llawn digwyddiadau dan arweiniad y gymuned a theuluoedd a fydd, gobeithio, yn anrhydeddu'r dalent artistig gynhenid y mae'r rhanbarth eiconig hwn yn ei harddangos. Diolch i holl drefnwyr y digwyddiad, aelodau'r cyngor, artistiaid, academyddion, athrawon a myfyrwyr am grynhoi'r calendr gwych hwn."

Dywedodd Cynghorydd Cen Phillips, Aelod Cabinet dros Natur, Twristiaeth a Llesiant yng Nghyngor Castell-nedd Port Talbot: "Mae etifeddiaeth Richard Burton yn un llawn creadigrwydd, angerdd a llwyddiant artistig anhygoel. Bydd Blwyddyn y Canmlwyddiant yn gyfle gwych i ysbrydoli mwy o bobl i gymryd rhan yn y celfyddydau a dysgu mwy am sut cynrychiolodd Richard Burton Gymru ar y llwyfan a'r sgrin ryngwladol. Edrychwn ymlaen at lansio RB100 gydag agoriad Llwybrau Richard Burton newydd.

"Bydd Canmlwyddiant Richard Burton yn darparu llwyfan i'r celfyddydau, gan gefnogi creadigrwydd yma mewn rhanbarth sy'n cael ei adnabod yn falch fel 'Calon Ddramatig Cymru'. Wedi'i enwi am ei hysbryd creadigol, ei thirwedd drawiadol a'i hanes cryf o actorion sydd wedi galw'r rhanbarth hwn yn gartref, bydd Calon Ddramatig Cymru yn dathlu cyfraniad Richard Burton i ffilm, theatr a radio.

"Er gwaethaf ei lwyddiant a'i glod rhyngwladol, ni anghofiodd Richard Burton ei fywyd Cymreig ac yn aml dychwelodd adref i ymweld â theulu ym Mhort Talbot. Enwodd ei gartref yn y Swistir ar ôl 'Pays de Galles' - Ffrangeg i Gymru - a pharhaodd i siarad Cymraeg gyda theulu drwy gydol ei oes. Mae ei lwyddiant yn glod i'r gymuned a'i cododd yma yng Nghastell-nedd Port Talbot, yn enwedig ei athro ysgol Phillip Burton, ac rydym yn gobeithio gall y Canmlwyddiant hyrwyddo mwy o ymgysylltu a chefnogaeth gymunedol i'r celfyddydau yn y rhanbarth creadigol, artistig yma."

Dywedodd Jack Sargeant, y Gweinidog Diwylliant, Sgiliau a Phartneriaeth Gymdeithasol:

"Mae Castell-nedd Port Talbot yn gyfystyr ag actorion a diddanwyr, fe ddechreuodd y cyfan gyda Richard Burton - eicon Cymreig go iawn.
"Rwy'n falch iawn ein bod wedi gallu cefnogi'r rhaglen wych hon o ddigwyddiadau er anrhydedd iddo, ac edrychaf ymlaen at weld RB100 yn ddathliad deniadol o'n traddodiad artistig cyfoethog."

Darganfyddwch fwy am RB100 trwy ymweld â richardburton100.org.