Tomenni glo - Cyngor CnPT

Trosolwg

Mae Castell-nedd Port Talbot yn gartref i nifer o domenni glo hanesyddol – tomenni o wastraff pwll glo a grëwyd yn ystod gweithgarwch mwyngloddio yn y gorffennol, ac sy’n parhau i fod yn rhan weladwy o’n tirwedd ac yn ffocws i waith parhaus ar reoli diogelwch tir. Mae’r Cyngor yn gweithio gyda phartneriaid i ddeall cyflwr y safleoedd hyn, i flaenoriaethu’r rheini a allai beri mwy o risg, ac i gynllunio gweithgarwch priodol ar gyfer archwilio, monitro a chynnal a chadw, yn enwedig yn dilyn cyfnodau o dywydd garw. Mae ein dull yn cael ei arwain gan asesiadau risg ac arferion da, gyda’r nod o ddiogelu cymunedau, seilwaith a’r amgylchedd, tra’n cefnogi stiwardiaeth ddiogel a hirdymor o dir diwydiannol blaenorol. Os oes gennych bryderon am domen lo ger eich cartref, megis arwyddion o lithriad, craciau newydd, llif dŵr anarferol neu ddraeniau wedi’u blocio, rhowch wybod i’r Cyngor (coaltips@npt.gov.uk) fel y gellir ei asesu ac, lle bo angen, cymryd camau priodol.

Cyfrifoldeb Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot yw gweithio gyda Llywodraeth Cymru, yr Awdurdod Adfer Mwyngloddio a phartneriaid eraill i sicrhau bod domenni glo segur yn y fwrdeistref sirol yn cael eu harchwilio, eu monitro a’u rheoli’n rheolaidd er mwyn cadw cymunedau’n ddiogel.

Mae gan Gymru raglen genedlaethol ar gyfer diogelwch domenni glo. Mae’r rhaglen hon yn cael ei chefnogi gan ddeddfwriaeth gyfredol a chofrestr gyhoeddus unigol o bob domen lo segur. Mae Castell-nedd Port Talbot yn cymryd rhan lawn yn y rhaglen hon.

Tomenni glo yng Nghastell-nedd Port Talbot

Mae gan Gastell-nedd Port Talbot nifer o domenni glo hanesyddol, sy’n adlewyrchu treftadaeth ddiwydiannol a mwyngloddio’r ardal. Mae’r domenni hyn yn amrywio o ran maint, lleoliad a pherchnogaeth.

Mae pob domen lo segur hysbys yng Nghastell-nedd Port Talbot:

wedi’i chofnodi ar y gofrestr genedlaethol domenni glo
wedi’i chategoreiddio yn ôl lefel risg
yn destun trefn strwythuredig o archwiliadau

Nid yw’r Cyngor yn cynnal cofrestr gyhoeddus leol ar wahân gan fod y wybodaeth hon yn cael ei chadw a’i diweddaru ar lefel genedlaethol, er mwyn sicrhau bod y data’n gywir ac yn gyson.

Pam mae un gofrestr genedlaethol

Mae Cymru yn defnyddio cofrestr genedlaethol ganolog ar gyfer domenni glo er mwyn:

sicrhau bod gwybodaeth yn gyson ac yn cael ei chadw’n gyfredol
osgoi dyblygu neu ddata sy’n gwrthdaro
cefnogi penderfyniadau effeithiol ar archwilio a chyllido
darparu gwybodaeth glir a dibynadwy i’r cyhoedd

Mae’r dull hwn yn ofynnol o dan Ddeddf Domenni Mwyngloddiau a Chwareli Segur (Cymru) 2025.

Archwiliadau a monitro

Mae domenni glo yng Nghastell-nedd Port Talbot yn cael eu harchwilio fel rhan o raglen diogelwch domenni glo Llywodraeth Cymru, gyda’r archwiliadau’n cael eu cynnal gan weithwyr proffesiynol cymwys priodol.

Mae’r gwaith archwilio yn cynnwys:

archwiliadau gweledol o sefydlogrwydd a draenio
archwiliadau ar ôl cyfnodau o dywydd garw, lle bo angen
monitro safleoedd â risg uwch
gwaith cynnal a chadw a gwaith adfer, lle bo angen

Pan fo domenni glo mewn perchnogaeth breifat, mae’r archwiliadau a’r gwaith cysylltiedig yn cael eu cynnal yn unol â deddfwriaeth genedlaethol a threfniadau cyllido. Mae’r Cyngor yn chwarae rôl gydlynu a goruchwylio.

Beth mae’r Cyngor yn gyfrifol amdano

Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot yn:

gweithio gyda Llywodraeth Cymru ac asiantaethau cenedlaethol i reoli diogelwch domenni glo
cydlynu archwiliadau a gwaith o fewn y fwrdeistref sirol
ymateb i newidiadau mewn lefelau risg
rheoli domenni glo sy’n eiddo i’r Cyngor
cymryd camau pan fo domen lo yn peri risg bosibl i ddiogelwch y cyhoedd

Beth i’w wneud os oes gennych bryderon

Os ydych yn poeni am domen lo ger eich cartref neu’n sylwi ar rywbeth anarferol (er enghraifft ar ôl glaw trwm), gallwch:

roi gwybod am bryderon drwy drefn adrodd Llywodraeth Cymru / yr Awdurdod Adfer Mwyngloddio
cysylltu â’r Cyngor am gyngor ac i gael eich cyfeirio’n briodol

Dylid rhoi gwybod am sefyllfaoedd brys bob amser drwy ffonio 999.

Rhagor o wybodaeth

Cysylltwch â ni

coaltips@npt.gov.uk